Tujami

«Tujami» quiere decir pequeño viejo, anciano.  Asimismo, es el título de una polca paraguaya muy conocida escrita por Emiliano R. Fernandez y musicalizada por Andrés Cuenca Saldívar.

La canción relata el encuentro entre el artista y un anciano excombatiente de la Guerra Grande, conocida también como la Guerra de la Triple Alianza, en que Paraguay enfrentó a Brasil, Argentina y Uruguay (1864-1870).

Esta es la letra de la polca «Tujami»:

Che guata hagüi ajuvo peteï pyharevé pe

Che rugüaitï pokokare ko tuja ryrýipa mí

Cherechá rehe voi oguapy pe tape yképe

Ha ajuju ko karaí, ñaimo’ãva guyrati.

 

Buenos días ha’e ichupe pe hendápe añembojavo

Che sombrero aipe’á ha agüahē aipo jopy

Buendía hina che ra’y he’í cheve opu’ãvo

Ha che póre ipojáivo, hetymã ñesū jevy.

 

Aichejara ha’e mbegüemi che py’a pype

Ahechre ko karai etereí anga ikane’õ

Ha ijykere ma aguapy laurel mi jero’aguype

Ha iñe’éme añandú oitypeká che korasõ.

 

Cheko hina che ra’y veterano del setenta

Upe guerra ramo che veinte año aroguatá

Ha orejhegui oiko vaekué upe Batallón 40

Ku Caballería Lancera tembiguái kyhyjeha.

 

Upeva upe ñorairõ arekóva cheresápe

Curupaytu ha’évo ipiríva

Che ñe’ã, ahecháva umi ñaē ojykýiva umi kambápe ha iraríva

Alazan ari upe Diaz Fuego omanda.

 

Rehechaseko kuimba’e

Paraguai mbovy ojapóva upe ñurehe iñasãiva aliado re’ongue

Ñajendúma ipyahēva ha kambá ojahe’óva argentino oheréiva

La Minie jurupore.

 

¿Ha upêro pa nde che rú hetami la ñande kuera?

¡Mamópiko che ra’y cinco mil ete roimē

Aliados veinte mil, en columna henyhéva

Ku tukúicha opa ojo’ari opytava I kusugué.

 

Ndeko oimene che buen hijo, rehechãro che tujama

Ko’ã ndeve amombe’uva ikatu ndereroviai

Pero avei ikatu, pe kuatiape rejuhu

Mamó mamópa ra’e upe alianza ou okai.

 

Heta mi ko che ra’y che ahecha hendy ha ogueva

Ko che retã rayhupápe heta ara mi ndakéi

Ha amo Curupa’yty pe rojapo la ipotingüeva

El veintidos de setiembre en el año sesenta y seis.

 

Ko’etï soró guivé rohechama upe hysýiva

Aipo escuadra brasilera ñande y’re ohu’ã’I

Ha uperö la ñande trompa Sargento Cándido Silva

I corneta pe ombopú Camiseta pytã’i.

 

Ñaimo’ãnte aipo juicio oitypátava pe ára

Upe piña ha metralla amandauicha okukui

Camiseta pytá’í ndoikuaávai aichejara

Jha upe ore artillería, mbovy’mi ndo pytu’ui.

 

Ha koa’gã pa nde che rú mamoité rehoreina?

Karai kuera rendápe paraguaýpe sapy’a

Aguajhëne agã heránte na mombyry veima hina

Pytu’u tu’u pe ahata che kanguy ko nde mitã.

 

Pero bueno che buen hijo apavente amombe’uta

Tekotēvema ahasa, ipukupio cherape

Sapy’ante osako’ita ha

Nderogape ajuta amombe’upavo ndeve, López tiempo peguare.

 

Ha nei mante che ru ne ñe’ ē opytá che akãme

Hetaite mba’e porã nde jurugui ahendu

Ha nde aveí lo reyojhu, ochenta y seis año hápe

Nde loá vaerã oime hape peteí mitã pyahú.

    Entrada anterior
    Tuja, tuja’i
    Entrada siguiente
    Tuja argel

    También te puede interesar: